İş kazaları, çalışma hayatının en travmatik olaylarından biridir ve kazanın meydana geldiği andan itibaren birçok hukuki ve idari süreç başlamaktadır. Bu süreçlerin doğru yönetilmesi, mağdur işçinin haklarını tam olarak alabilmesi için kritik öneme sahiptir. İş kazası sonrasında polis tutanağından savcılık soruşturmasına, ceza davasından tazminat davasına kadar birçok aşama bulunmaktadır.
İş Kazasının Gerçekleştiği An ve İlk Müdahale
İş kazası meydana geldiği anda, öncelik yaralının sağlık durumudur. İlk yardım ekiplerinin hemen çağrılması ve yaralının en yakın sağlık kuruluşuna nakledilmesi yaşamsal önem taşımaktadır. Ancak kaza anında yapılacak diğer işlemler de hukuki süreç açısından büyük önem taşımaktadır.
Kaza yerinden fotoğraf çekilmesi, tanık bilgilerinin alınması ve kaza yerinin mümkün olduğunca korunması gerekmektedir. İş kazası sonrasında iş yeri yetkililerinin kaza yerini değiştirmesi veya delilleri yok etmesi durumlarına sıkça rastlanmaktadır. Bu nedenle kaza sonrası ilk anlarda, mümkünse cep telefonu ile fotoğraf ve video çekimi yapılması, delillerin kaybolmasını önlemektedir.
Kaza anında çevrede bulunan iş arkadaşlarının isimleri, telefon numaraları ve açık adresleri not edilmelidir. Tanıklar, ilerleyen süreçte kusur oranının belirlenmesinde ve kazanın nasıl meydana geldiğinin ispatlanmasında kritik rol oynamaktadır.
Polis Süreci ve Tutanak Tutulması
İş kazası sonrasında polis, olay yerine gelerek inceleme yapmakta ve tutanak düzenlemektedir. Polis tutanağında kazanın meydana geliş şekli, kaza yeri özellikleri, tanık ifadeleri ve ilk tespitler yer almaktadır.
Polis tutanağı, ilerleyen hukuki süreçlerde önemli bir delil oluşturmaktadır. Tutanakta yer alan bilgilerin doğruluğunun kontrol edilmesi ve gerekirse tutanağa itiraz edilmesi gerekmektedir. Özellikle kazanın nasıl meydana geldiğine ilişkin yanlış veya eksik bilgiler varsa, bunların düzeltilmesi için derhal işlem yapılmalıdır.
Polis, kaza yerinde emniyet tedbirlerinin alınıp alınmadığını, iş güvenliği ekipmanlarının bulunup bulunmadığını ve kazaya neden olan koşulları tespit etmektedir. Bu tespitler, işverenin kusur oranının belirlenmesinde önemli rol oynamaktadır.
Savcılık Soruşturması
İş kazası, kamu davası açılmasını gerektiren bir suç olarak değerlendirildiğinde, savcılık soruşturması başlatılmaktadır. Özellikle ölümlü veya ağır yaralanmalı iş kazalarında, savcılık resen soruşturma açmaktadır.
Savcılık aşamasında, kaza yeri incelemesi yapılmakta, tanık ifadeleri alınmakta, işveren ve varsa iş güvenliği uzmanı ifadeye çağrılmaktadır. İşçinin de ifadesi alınmakta ve kazanın nasıl meydana geldiği detaylı şekilde araştırılmaktadır.
Savcılık, bilirkişi görevlendirerek iş güvenliği mevzuatına uyulup uyulmadığını inceletmektedir. Bilirkişi raporu, işverenin kusur oranının belirlenmesinde ve ceza sorumluluğunun tespitinde esas alınmaktadır. Raporda, işyerinde alınması gereken güvenlik önlemlerinin alınıp alınmadığı, işçiye gerekli eğitimin verilip verilmediği, koruyucu donanımların sağlanıp sağlanmadığı değerlendirilmektedir.
Soruşturma sonunda savcılık, yeterli delil bulunması halinde kamu davası açmakta, delil yetersizliği durumunda ise kovuşturmaya yer olmadığına karar vermektedir. Kovuşturmaya yer olmadığı kararına, mağdur veya yakınları itiraz edebilmektedir.
Ceza Davası Aşaması
Savcılık tarafından kamu davası açılması kararı verilmesi halinde, iş kazasına ilişkin ceza davası başlamaktadır. Dava, ağır ceza mahkemesi veya asliye ceza mahkemesinde görülmektedir. Kazanın ağırlığına göre işverene verilecek ceza değişmektedir.
Ceza davasında işverenin kusuru, iş güvenliği mevzuatına uyup uymadığı, gerekli önlemleri alıp almadığı ve kazaya neden olan ihmallerinin bulunup bulunmadığı incelenmektedir. İş kazası avukatı desteği ile mağdurların katılan sıfatıyla davaya müdahil olması ve haklarını aktif şekilde savunması mümkündür.
Ceza davasında mahkeme, bilirkişi raporu, tanık beyanları, polis tutanağı ve diğer delilleri değerlendirerek karar vermektedir. İşverenin kusurlu bulunması halinde, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 85. ve 87. maddeleri uyarınca hapis cezası verilmektedir. Ölümlü kazalarda 2 yıldan 6 yıla kadar, yaralanmalı kazalarda ise 3 aydan 3 yıla kadar hapis cezası öngörülmektedir.
Ceza davasındaki hüküm, tazminat davasında işverenin kusur oranının tespitinde dikkate alınmaktadır. İşverenin mahkum olması, tazminat davasında kusur oranının yüksek belirlenmesine neden olmaktadır.
İşverenin Sorumlulukları
İşveren, iş kazası meydana geldiğinde birçok yasal sorumluluk altındadır. Öncelikle kazayı Sosyal Güvenlik Kurumu’na (SGK) bildirmek zorundadır. Kaza bildirimi, kazadan itibaren 3 iş günü içinde yapılmalıdır. Bildirim yapılmaması halinde işverene idari para cezası verilmektedir.
İşverenin bir diğer sorumluluğu, yaralı işçinin tedavi masraflarını karşılamaktır. SGK tarafından karşılanmayan tedavi giderleri, işverenin sorumluluğundadır. Ayrıca kazadan sonra işçinin ücretinin ödenmesine devam edilmesi gerekmektedir.
İş güvenliği önlemlerini almayan, gerekli eğitimleri vermeyen ve koruyucu donanım sağlamayan işverenin kusur oranı yüksek belirlenmekte ve tazminat yükümlülüğü artmaktadır. İşverenin zorunlu mali sorumluluk sigortası varsa tazminat bu sigortadan karşılanmakta, sigorta yoksa doğrudan işverenden tahsil edilmektedir.
SGK Süreci ve Başvurular
İş kazası sonrasında SGK’ya başvuru yapılması, işçinin sosyal güvenlik haklarından yararlanabilmesi için zorunludur. Kaza bildirimi işveren tarafından yapılmalıdır, ancak işveren bildirimde bulunmazsa işçi de doğrudan SGK’ya başvurabilmektedir.
SGK, kaza bildirimini aldıktan sonra incelemelere başlamaktadır. Kazanın iş kazası olup olmadığı, sigortalılık durumu ve kazanın iş yerinde veya iş nedeniyle meydana gelip gelmediği değerlendirilmektedir. SGK’nın iş kazası olarak kabul etmesi durumunda, tedavi masrafları SGK tarafından karşılanmakta ve geçici iş göremezlik ödeneği bağlanmaktadır.
Geçici iş göremezlik ödeneği, işçinin tedavi süresince çalışamadığı dönem için ödenmektedir. Ödeneğin miktarı, işçinin ortalama günlük kazancının üçte ikisidir. Tedavi süresi boyunca ödeme devam etmekte, işçinin tekrar çalışmaya başlaması veya maluliyet raporunun alınması ile sona ermektedir.
Maluliyet Oranı Tespiti
İş kazası sonrasında tedavi süreci tamamlandıktan sonra, işçinin çalışma gücünde kalıcı bir kayıp olup olmadığı tespit edilmektedir. Bursa Avukat desteği ile maluliyet raporu süreci titizlikle takip edilmekte ve işçinin hakları korunmaktadır.
Maluliyet oranı, SGK Sağlık Kurulu tarafından düzenlenen raporlarla belirlenmektedir. Raporda işçinin hangi vücut bölgelerinde ne kadar işlev kaybı olduğu, mesleki kapasitesinin ne ölçüde etkilendiği ve çalışma gücü kaybı oranı tespit edilmektedir.
Maluliyet oranı yüzde 10 ve üzerinde olduğunda, işçi sürekli iş göremezlik geliri almaya hak kazanmaktadır. Bu gelir, işçinin çalışma gücü kaybı oranına ve prim ödeme gün sayısına göre hesaplanmaktadır. Yüzde 10-25 arası maluliyet durumunda toptan ödeme yapılırken, yüzde 25 üzeri maluliyet durumunda aylık sürekli iş göremezlik geliri bağlanmaktadır.
Maluliyet raporuna itiraz edilmesi mümkündür. Raporu uygun bulmayan işçi, 5 yıl içinde yeniden değerlendirme talebinde bulunabilmektedir. İtiraz üzerine yeni bir sağlık kurulu rapor düzenlemekte ve maluliyet oranı yeniden belirlenmektedir.
Tazminat Davası Aşaması
İş kazası sonrasında işçi, işverenden tazminat talep etmek için dava açabilmektedir. Tazminat davası, İş Mahkemelerinde görülmektedir ve işçinin uğradığı maddi ve manevi zararların giderilmesini amaçlamaktadır.
Dava dilekçesinde, kazanın nasıl meydana geldiği, işverenin kusuru, işçinin uğradığı zararlar ve talep edilen tazminat miktarı belirtilmektedir. Dilekçeye kaza tutanağı, sağlık raporları, maluliyet raporu, gelir belgeleri ve diğer deliller eklenmektedir.
Mahkeme, bilirkişi görevlendirerek kusur oranını ve tazminat miktarını tespit ettirmektedir. Bilirkişi, işyerinde iş güvenliği önlemlerinin alınıp alınmadığını incelemekte ve işverenin kusur oranını belirlemektedir. Kusur oranı yüzde 50 ile yüzde 100 arasında değişmekte, iş güvenliği mevzuatına uyulmadığı durumlarda işverenin kusuru yüksek belirlenmektedir.
Aktüer bilirkişisi ise tazminat miktarını hesaplamaktadır. İşçinin yaşı, geliri, maluliyet oranı, çalışma gücü kaybı ve gelecekteki kazanç kayıpları TRH 2010 yaşam tabloları esas alınarak hesaplanmaktadır. Maddi tazminat kapsamında tedavi masrafları, gelir kaybı, gelecekteki kazanç kayıpları ve bakım giderleri yer almaktadır.
Manevi tazminat ise mahkeme tarafından takdiren belirlenmektedir. Kazanın ağırlığı, maluliyet derecesi ve işçinin yaşadığı travma dikkate alınarak manevi tazminat miktarı tespit edilmektedir. Ağır yaralanma durumlarında manevi tazminat 100.000 TL ile 300.000 TL arasında değişmektedir.
Mahkeme kararı kesinleştikten sonra, tazminat icra yoluyla tahsil edilmektedir. İşverenin gönüllü ödemesi yapmaması halinde, malvarlığına haciz konulmakta ve tazminat tahsil edilmektedir.
İş kazası süreçleri karmaşık ve uzun olmakla birlikte, profesyonel hukuki destek ile işçilerin hakları eksiksiz şekilde alınabilmektedir. Her aşamada doğru adımların atılması, delillerin korunması ve yasal sürelere uyulması, başarılı sonuç elde edilmesinde belirleyicidir.
