Boşanma kararı, hayatın en zor dönemeçlerinden biridir. Duygusal yükün yanında velayet, nafaka ve mal paylaşımı gibi pek çok hukuki konunun da aynı anda ele alınması gerekir. Türk hukukunda boşanma iki ana yoldan ilerler: anlaşmalı boşanma ve çekişmeli boşanma. Hangi yolun izleneceği; sürecin ne kadar süreceğini, maliyetini ve sonuçlarını doğrudan etkiler.
Türk Medeni Kanunu’nun 166. maddesinin üçüncü fıkrasına göre anlaşmalı boşanma için üç temel şart aranır:
Bu şartların yanında eşlerin, boşanmanın mali sonuçları ve çocukların durumu konusunda uzlaştıkları bir protokol hazırlaması gerekir. Protokolde velayetin kimde kalacağı, diğer ebeveynin çocukla kişisel ilişkisinin nasıl kurulacağı, iştirak ve yoksulluk nafakası, maddi ve manevi tazminat ile mal paylaşımı gibi konular açıkça yer almalıdır. Hâkim protokolü, özellikle çocukların yararı açısından uygun bulmazsa değişiklik yapabilir; taraflar bu değişikliği kabul ederse boşanmaya karar verilir.
Anlaşmalı boşanma davaları genellikle tek duruşmada sonuçlanır. Ancak sürecin hızlı bitmesi, protokolün aceleyle hazırlanabileceği anlamına gelmez. Protokolde unutulan bir mal, belirsiz bırakılan bir nafaka miktarı ya da eksik düzenlenen bir görüşme takvimi, yıllarca sürecek yeni davaların kapısını aralayabilir. Bu nedenle protokolün imzalanmadan önce bir boşanma avukatı tarafından gözden geçirilmesi, ileride doğabilecek uyuşmazlıkların önüne geçmek açısından önemlidir.
Eşler boşanmanın kendisi ya da sonuçları üzerinde anlaşamıyorsa dava çekişmeli olarak görülür. Kanun bu davalar için özel ve genel boşanma sebepleri öngörür. Özel sebepler arasında zina (TMK m.161), hayata kast, pek kötü veya onur kırıcı davranış (m.162), suç işleme ve haysiyetsiz hayat sürme (m.163), terk (m.164) ve akıl hastalığı (m.165) yer alır. Uygulamada en sık başvurulan sebep ise “evlilik birliğinin temelinden sarsılması”dır (m.166/1). Bu sebep; sürekli tartışmalar, şiddet, sadakatsizlik, ekonomik baskı ve aile bireylerinin evliliğe müdahalesi gibi pek çok durumu kapsayabilir.
Çekişmeli boşanmada iddiaların ispatı büyük önem taşır. Tanık beyanları, mesaj kayıtları, sosyal medya yazışmaları, banka hareketleri ve doktor raporları sıkça kullanılan delillerdir. Ancak hukuka aykırı yollarla elde edilen deliller, örneğin eşin telefonuna gizlice yüklenen bir yazılımla alınan kayıtlar, mahkemece dikkate alınmayabilir ve bu delili elde eden kişi açısından cezai sorumluluk doğurabilir. Çekişmeli davalar; delillerin toplanması, tanıkların dinlenmesi ve kanun yolu aşamaları nedeniyle birkaç yıl sürebilir.
Velayet: Mahkeme velayet konusunda karar verirken anne veya babanın talebinden çok çocuğun üstün yararını esas alır. Çocuğun yaşı, eğitim durumu, ebeveynleriyle bağı ve idrak çağındaysa kendi görüşü değerlendirilir. Gerektiğinde sosyal inceleme raporu ve pedagog görüşü alınır.
Nafaka: Dava sürerken eşin ve çocukların geçimi için tedbir nafakasına hükmedilebilir. Boşanmadan sonra velayeti alan ebeveyne çocuk için iştirak nafakası, boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek ve kusuru daha ağır olmayan eşe ise yoksulluk nafakası bağlanabilir.
Mal paylaşımı: 1 Ocak 2002’den sonra edinilen mallarda, eşler aksini kararlaştırmadıkça yasal mal rejimi olan edinilmiş mallara katılma rejimi uygulanır. Mal rejiminin tasfiyesi boşanma davasıyla birlikte istenebileceği gibi boşanma kesinleştikten sonra ayrı bir davayla da talep edilebilir.
Boşanma davaları aile mahkemelerinde görülür. Dava, eşlerden birinin yerleşim yeri mahkemesinde ya da eşlerin dava açılmadan önce son altı ay birlikte oturdukları yer mahkemesinde açılabilir (TMK m.168). Aile mahkemesi bulunmayan yerlerde davaya asliye hukuk mahkemesi, aile mahkemesi sıfatıyla bakar.
Boşanma yalnızca bir evliliğin sona ermesi değil, yeni bir hayatın hukuki zemininin kurulması anlamına gelir. Bu zemini sağlam kurmak için sürecin başında hukuki destek almak, ileride yaşanabilecek pek çok sorunu önler. Aile hukukuna ilişkin süreçler hakkında daha fazla bilgi için İstanbul Bakırköy’de hizmet veren Av. Halil İbrahim Çelik Hukuk Bürosu’nun sitesine göz atabilirsiniz.
